Paartilee Morkattootaa irraa Haala Filannoo Bilisaa fi Haqa-qabeessa Itiyoophiyaa Keessatti Gaggeessuuf Mijeessuu Ilaalchisee Ibsa Waloon Kenname
=======
Lakkoofsi Guyyaa Dimokiraasii Miti: Paartileen Morkattootaa Adeemsi Filannoo Bara 2018 Jalqabamuu Isaatiin Dura Fooyya’iinsi Bu’uuraa Akka Gaggeeffamu Gaafatu.
********
Paartileen motkattootaa maqaan keenna armaan gaditti ibsame sochii Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaa (BFBI) Filannoo Waliigalaa bara 2018 ilaalchisee taasisaa jiru dhiyeenyaan hordofaa jira. Adeemsa hojmaataa kana hojii fi itti gaafatamummaa Boordichaa irraa kan ka’e kan hubannu ta’us, har’a Itiyoophiyaa keessatti hundeeffamni adeemsa dimokiraasii tokkollee bakka hin jirretti, akkasumas haalli mijataan jiraachuun isaa osoo hin mirkanoofne sochiin jalqabame kun hiikkoo kan hin qabne ta’uu isaa ifatti ibsuu barbaanna.
Filannoowwan Itiyoophiyaa keessatti kanaan dura gaggeeffaman, sirna siyaasaa addaan qoqqoodduu, abbaa irree fi of-tuulummaa qabuuf seera-qabeessummaa uumuuf kan gaggeeffaman diraamaa siyaasaa turan. Filannoowwan darban kunniin adeemsa isaaniitiin bilisaa, haqa-qabeessaa fi hirmaachisaa, bu’aa isaaniitiinis amanamoo fi ummataan fudhatama kan qaban hin turre. Kanaan kan ka’es, rakkoolee siyaasaa biyyattii gad-fagoo ta’an furuu mannaa, haala walitti bu’iinsaa fi tasgabbii dhabuu hammeessaa turaniiru. Dhugaan jiru, filannoon mirga dimokiraasii lammiilee kan ittiin ibsatan malee, madda aangoo bulchitootaa ittiin cimsatan ta’uu hin qabu. Kanaafuu, filannoon bara 2018 seenaa kana irraa adda ta’ee fi nagaa waaraa ijaaruuf tarkaanfii dhugaa akka ta’uuf, haala mijaawaa uumuun filannoo osoo hin taane, haal-duree ta’uu isaa cimsinee hubachiisna.
Kanaafuu, biyyi keenya karoora ykn sagantaa yeroo filannoo ilaalchisee marii hiikko-qabeessa kamiyyuu keessa seenuun dura, mootummaan Itiyoophiyaa haal-dureewwan bu’uuraa armaan gadii irratti tarkaanfii hatattamaa fi qabatamaa akka fudhatu waamicha dhiyeessina. Yeroo baay’ee ibsaa akkuma turretti, filannoon bilisaa, haqa-qabeessaa fi amansiisaa ta’e Itiyoophiyaa keessatti gaggeeffamuu kan danda’u yoo haalawwan dimokiraasii bu’uuraa ta’an guutamanii dha. Nuti paartileen morkattootaa haal-dureewwan filannoo dimokiraatawaadhaaf murteessoo dha jennee amanu kunneen akka guutaman cimsinee waloon gaafanna:
1. Marii Siyaasaa Hunada Galeessa:
Mootummaan paartilee morkattootaa hunda waliin karaa deemsa ce’umsa dimokiraasii dhugaa irratti waliigaluuf marii siyaasaa hammataa fi hatattamaa jalqabuu qaba. Filannoon kamiyyuu gaggeeffamuu isaa dura, humnoota siyaasaa fi qaamolee dhimmi ilaallatu hunda, kanneen biyya alaa jiran fi qabsoo hidhannoo irra jiran dabalatee, marii hunda galeessa gaggeessuun waliigaltee biyyaalessaa uumuun fi araara buusuun barbaachisaa dha. Dhimmoota biyyattii hatattamaa ta’an irratti mariin fi waliigalteen bal’aan osoohin taasifamin gaggeeffamu, rakkoo siyaasaa hammeessuu irra darbee furmaata fiduu hin danda’u.
2. Dhaabbachuu Walitti Bu’iinsaa fi Wabii Nageenyaa:
Nagaa fi tasgabbii biyyattii mirkaneessuun hojii fi itti gaafatamummaa mootummaa isa jalqabaa fi guddaa ta’us, waraanni fi walitti bu’iinsi Oromiyaa, Amaaraa, Tigraay, Afaar fi naannolee biyyattii biroo keessatti gaggeeffamaa jiru babal’achaa fi hammaachaa jira. Walitti bu’iinsi kun hatattamaan, yeroo dhumaaf fi akkaataa mirkanaa’uu danda’uun dhaabbachuu qaba. Nagaan fi tasgabbiini filannoo amansiisaa kamiifuu bu’uura. Paartileen, kaadhimamtoonni, filattoonni, taajjabdootni walabaa fi dhaabbileen dimokiraasii miidiyaa dabalatee, guutummaa biyyattii keessa bilisaan fi nageenyaan socho’uun isaanii murteessaa dha.
3. Dirree Siyaasaa Haal-duree Tokko Malee Banuu:
Mootummaan hidhamtoota siyaasaa hunda, geggeessitootaa fi miseensota paartilee siyaasaa kanneen amma iyyuu seeraan ala hidhamanii jiran dabalatee, hatattamaan fi haal-duree tokko malee gadhiisuu qaba. Waajjiraaleen paartilee morkattootaa dhibbaatamaan lakkaa’aman kanneen seeraan ala cufaman akka banaman taasifamuu fi dararaa fi sodaan morkattoota siyaasaa irra gahu guutummaatti dhaabbachuu qaba. Haala ammaa kanaan geggeessitoonnii fi miseensonni keenya hedduun hidhaa keessa yoo jiran fi waajjiraaleen keenya cufamoo yoo ta’an filannoo irratti hirmaachuun qormaata guddaa qofa osoo hin taane, hirmaannaa maqaa qofa ta’uu bira kan darbu faayidaa tokkollee hin qabu. Kun sirrachuu qaba.
4. Fooyya’iinsa Dhaabbilee Dimokiraasii fi Seeraa Bu’uuraa:
Amantaa ummataa deebisuuf, dhaabbileen dimokiraasii ijoon dhiibbaa irraa bilisa ta’anii hojjechuu qabu. Kokasiin dursa gaaffii “Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itiyoophiyaa – filannoo gaggeessuuf dandeettii fi gahumsa ni qabaa?” jedhu kaasuun, adeemsa iftoomina fi waliigaltee qabuun, bakka bu’ummaa fi hirmaannaa paartilee siyaasaatiin, sadarkaa Boordii irraa hanga buufata filannootti miseensota gahumsa qaban, bilisaa fi walaba ta’aniin irra deebiin akka gurmaa’u gaafata. Dabalataanis, seerni filannoo sirna bakka bu’iinsa hammattuu, haqa-qabeessaa fi madaalawaa mirkaneessu uumuuf fooyya’iinsi bu’uuraa irratti taasifamuu qaba, akkasumas tumaan paartileen mallattoo deeggarsaa sassaabuu durqisiisu seera keessaa haqamuu qaba.
5. Walabummaa Caasaalee Mootummaa Mirkaneessuu:
Qaama nageenyaa walabaa fi loogii siyaasaa irraa bilisa ta’e uumuun filannoof murteessaa dha. Qaamoleen nageenyaa mirga namoomaa fi dimokiraasii lammiilee akka kabajan fi paartilee hundaaf dirree dorgommii walqixaa akka uuman gaafanna. Haalli amansiisaan lammiileen sodaa malee nagaan socho’anii sagalee isaanii itti kennan uumamuu qaba. Kanaafuu, walabummaa guutuu fi qabatamaa qaamolee nageenyaa—raayyaa ittisa biyyaa, poolisii federaalaa fi naannoo, akkasumas dhaabbilee tikaa—akkasumas qaamolee haqaa mirkaneessuuf waliigalteen seeraan dirqisiisu jiraachuu qaba. Dhaabbileen kunniin paartii bulchaa osoo hin taane, biyyaa fi heera mootummaa tajaajiluu qabu.
6. Bilisummaa Miidiyaa Mirkaneessuu:
Ariitiin gaazexessitoota irra gahu dhaabbachuu fi gufuuwwan seeraa fi bulchiinsaa miidiyaa walabaa hudhan kaasuun adeemsa filannoo iftoomina qabuuf murteessaa dha. Kanaafuu, miidiyaaleen biyya keessaa fi alaa/idil-addunyaa hundi buufataalee filannoo fi odeeffannoo walqixa akka argatan fi daangeffamni tamsaasaa akka isaan hin mudanne eegama.
7. Hirmaannaa Taajjabdoota Filannoo Biyya Keessaa fi Idil-addunyaa:
Filannichi haqa-qabeessa, hirmaachisaa fi bilisa ta’uu isaa mirkaneessuuf, mootummaan taajjabdootni biyyaalessaa fi idil-addunyaa fi dhaabbileen dimokiraasii biroo adeemsa filannoo guutuu keessatti—qorannoo gamaaggama haala mijataa filannoon duraa fi galmee fi qophii irraa eegalee hanga hordoffii taateewwan filannoon boodaatti—dhiibbaa irraa bilisa ta’anii hirmaachuun isaanii ifatti tumamuu fi hojiirra oolmaasaafis haalawwan barbaachisoon guutamuu isaanii mirkaneessuu qaba. Boordiin Filannoo taajjabdoota biyya keessaa kanneen jedhaman bilisummaan fi walabummaan isaanii paartilee siyaasatiin osoo hin mirkanoofamin ramaduun, amanamummaa fi fudhatamummaa filannichaa hin mirkaneessu waan ta’eef, of-eeggannoon barbaachisaan taasifamuu qaba.
Abdiiwwan kunniin jecha duwwaa akka hin taaneef, guutamuun haalawwan mijeessitoota filannoo haqa-qabeessaa qaamolee idil-addunyaa walaba kanneen akka Gamtaa Afrikaa (AU), Gamtaa Awurooppaa (EU) fi Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii (UN) tiin hordofamuu qaba. Dabalataanis, amantaa fi waliigalteen amansiisaan qaamolee filannoo gurguddoo—Boordii Filannoo, paartilee siyaasaa, taajjabdoota filannoo, miidiyaa fi dhaabbilee dimokiraasii—gidduutti argamuu isaa ifatti mirkanaa’uu qaba.
Kanaafuu, nuti Paartileen Morkattootaa mootummaa fi paartii bulchaan haal-dureewwan bu’uuraa kanneen akka guutan fi qaamolee hundaaf dirree dorgommii bilisaa fi haqa-qabeessa akka uuman irra deebiin waamicha keenya dhiyeessina. Haalawwan kunniin osoo hin guutamin gaggeeffamu kamiyyuu fedhii ummataa ibsuu irra, agarsiisa dimokiraasii fakkeessii ta’a jennee amanna.
Nuti paartileen morkattootaa imalli gara Itiyoophiyaa dimokiraatawaatti taasifamu hojii guddaa tattaafii paartii tokko ykn dhaabbilee dimokiraasii muraasa qofatiin kan fiixa bahuu hin dandeenye ta’uu isaa cimsinee amanna.
Kanaafuu, Paartileen Morkattootaa:
●Paartilee siyaasaa dimokiraatawaa dhugaa, humnoota siivikii, dhaabbilee miidiyaa fi qaamolee dhimmi ilaallatu hundaaf Itiyoophiyaa keessatti tokkummaan akka dhaabbattan waamicha cimaa fi hatattamaa dhiyeessa.
●Nagaa fi misooma waaraa, birmadummaa fi tokkummaa, wal-hubachuu fi wal-gargaaruu, waliin jireenyaa fi jaalala ummataa, morkii malee hirmaannaan dhaabbannee haal-dureewwan bu’uuraa kanneen waliin akka gaafannu waamicha keenya isiniif dhiyeessina.
●Filannoon bara 2018 jijjiirama seena-qabeessa fiduu kan danda’u, yoo duraan hundee dimokiraasii ijaaramuu qabu ijaarre qofa waan ta’eef, ergamni tokkummaan dhaabbachuu keenyaa kan boruuf bulu miti, kanaaf haa wal-taanu jenna.
●Biyyoonni firoota Itiyoophiyaa keenyaa fi hirmaattonni idil-addunyaa, ardii fi naannoo keenyaa, ijaarsa sirna dimokiraasii biyya keenyaaf qabsoo taasifnu keessatti cinaa keenya dhaabbachuun biyyaa fi ummata keenyaaf oolmaa guddaa akka ooltan waamicha keenya isiniif dhiyeessina.
Tokkummaan Humna // Qabsoon Gamtaa ni Moo’a!
Paartilee Morkattootaa
1/Paartii Dimokiraatawaa Hibir Itiyoophiyaa (Hibir Itiyoophiyaa)
2/Paartii Tokkummaa Dimokiraatawaa Ummata Sidaamaa Hundaa (PATDUH)
3/Baaldaraas Dimokraasiifi Dhugaatiif (Baldaraas)
4/Paartii Warraaqsa Ummata Itiyoophiyaa (PWUI)
5/Paartii Dimokraasii Hawaasummaa Itoophiyaa ( PDHI)
6/Waltajjii Marii Paartilee Siyaasaa Itiyoophiyaa (MADRAK)
7/Adda Bilisummaa Oromoo (ABO)
8/Koongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO)
9/Sochii Biyyaalessaa Walaayittaa (SBW)
10/Areenaa Tigraay Dimokiraasii fi Birmadummaaf (Areenaa Tigraay)
Finfinnee
Sadaasa 3, Bara 2018 ALI
